Dziecko nie chce chodzić do szkoły, gubi rzeczy, zamyka się w sobie albo przed wyjściem regularnie boli je brzuch.

Czy to tylko trudniejszy okres, konflikt między rówieśnikami, czy może już bullying? Niektóre dzieci zwierzają się rodzicom, inne przez długi czas milczą o swoich problemach. Dlatego warto wiedzieć, na jakie sygnały zwracać uwagę, jak rozmawiać z dzieckiem i przede wszystkim – jak postępować, gdy podejrzewasz bullying.

Konflikt czy bullying?

Nie każda kłótnia lub konflikt między dziećmi oznacza bullying. Nieporozumienia, spory czy okazjonalne zaczepki są naturalną częścią relacji między dziećmi.

W przypadku bullyingu sytuacja wygląda inaczej. Charakterystyczne są celowe krzywdzenie, powtarzalność zachowania lub groźba jego kontynuacji oraz nierównowaga sił, przez którą atakowane dziecko nie jest w stanie skutecznie się bronić. Przewaga nie musi być przy tym wyłącznie fizyczna. Może wynikać z pozycji w grupie, liczby dzieci występujących przeciwko jednej osobie lub na przykład z posiadania informacji, które można wykorzystać przeciwko dziecku.

Bullying to nie tylko przemoc fizyczna

Siniaki i podarte ubrania są widoczne. Wielu form bullyingu nie da się jednak zauważyć na pierwszy rzut oka.

Może on przybierać postać powtarzających się:

• wyzwisk, obelg i wyśmiewania,
• gróźb lub zastraszania,
• popychania, bicia i innych form przemocy fizycznej,
• zabierania lub niszczenia osobistych rzeczy,
• wykluczania dziecka z grupy,
• rozpowszechniania plotek,
• poniżania przy innych,
• szantażowania lub zmuszania do czegoś, czego dziecko nie chce robić.

A problem nie zawsze kończy się wraz z ostatnim szkolnym dzwonkiem.

Cyberbullying: kiedy problem ze szkoły trafia również do domu

Media społecznościowe, czaty grupowe i inne przestrzenie online mogą sprawić, że bullying przenosi się również do domu. Może przyjmować formę obraźliwych wiadomości i komentarzy, publikowania upokarzających zdjęć lub filmów, zakładania fałszywych profili, wykluczania z grup albo rozpowszechniania plotek.

Cyberbullying może być dla dziecka szczególnie obciążający, ponieważ nawet w domu nie daje mu poczucia bezpieczeństwa, a poniżające treści mogą bardzo szybko dotrzeć do dużej liczby osób.

Jak rozpoznać, że coś się dzieje?

Dziecko nie musi powiedzieć w domu, że doświadcza bullyingu. Może bać się odwetu, wstydzić się, obawiać się, że rodzice mu nie uwierzą, albo nawet uważać, że samo jest winne tej sytuacji.

Zwróć uwagę, jeśli dziecko:

• nagle odmawia chodzenia do szkoły lub szuka powodów, by zostać w domu,
• przed szkołą regularnie skarży się na bóle brzucha lub głowy,
• zaczyna zmieniać drogę do szkoły lub unikać określonych miejsc,
• wraca do domu z uszkodzonymi lub zagubionymi rzeczami,
• ma niewyjaśnione obrażenia,
• regularnie prosi o pieniądze albo znikają mu pieniądze lub jedzenie,
• traci przyjaciół i zostaje samo,
• nie chce rozmawiać o kolegach lub o tym, co dzieje się w szkole,
• jest wyjątkowo smutne, niespokojne, rozdrażnione lub wycofane,
• gorzej śpi albo ma problemy z koncentracją,
• nagle pogarszają się jego wyniki w nauce,
• reaguje niepokojem na wiadomości, powiadomienia lub korzystanie z telefonu.

Jeden z tych objawów sam w sobie nie świadczy jeszcze o bullyingu. Jeśli jednak pojawia się ich więcej, utrzymują się przez dłuższy czas lub stopniowo nasilają, warto dowiedzieć się, co się dzieje.

Jak rozmawiać z dzieckiem?

Jeśli dziecko Ci się zwierzy, jedną z najważniejszych reakcji jest pokazanie mu, że dobrze zrobiło, mówiąc o swoim problemie.

Postaraj się zachować spokój, nawet jeśli jego opowieść wywoła w Tobie złość lub strach. Wysłuchaj dziecka i pytaj o konkretne okoliczności: Co się wydarzyło? Jak często to się dzieje? Kto przy tym jest? Czy ktoś jeszcze o tym wie?

Unikaj natomiast zdań takich jak:

• „Dlaczego się nie broniłeś?”
• „Dlaczego nie powiedziałeś nam wcześniej?”
• „Musisz im pokazać, że się ich nie boisz.”
• „Następnym razem mu oddaj.”

Taka reakcja może sprawić, że dziecko poczuje się częściowo odpowiedzialne za to, co się wydarzyło. Odpowiadanie agresją na agresję może również pogorszyć sytuację.

Podejrzewasz bullying? Działaj krok po kroku

1. Wysłuchaj dziecka i zapewnij je, że mu pomożesz

2. Zbierz jak najwięcej konkretnych informacji

Zapisz, co się wydarzyło, kiedy i gdzie, kto był obecny i czy są świadkowie.

3. Zachowaj dowody

W przypadku cyberbullyingu ważne mogą być zrzuty ekranu wiadomości, komentarzy, zdjęć lub postów. Jeśli doszło do przemocy fizycznej, warto również udokumentować obrażenia.

4. Skontaktuj się ze szkołą

Możesz zwrócić się do wychowawcy, osoby odpowiedzialnej w szkole za profilaktykę lub do dyrekcji. Przedstaw konkretne informacje i poproś o wyjaśnienie sytuacji oraz zapewnienie dziecku bezpieczeństwa.

5. Ustal dalsze kroki

Zapytaj, jakie działania podejmie szkoła, kto będzie zajmował się sprawą i kiedy wspólnie ocenicie, czy zastosowane rozwiązania przynoszą efekt.

Czego lepiej nie robić?

Naturalną reakcją rodzica może być chęć natychmiastowego skontaktowania się z rodzicami drugiego dziecka albo osobistej rozmowy z dzieckiem podejrzewanym o bullying.

Takie działanie może jednak skomplikować sytuację. Bezpieczniej jest, aby sprawę zbadała szkoła zgodnie ze swoimi procedurami. Niewłaściwe może być na przykład bezpośrednie konfrontowanie dziecka doświadczającego bullyingu z dzieckiem lub dziećmi podejrzewanymi o jego stosowanie.

Celem pierwszych działań powinno być przede wszystkim bezpieczeństwo dziecka i obiektywne ustalenie, co się wydarzyło.

Co powinna zrobić szkoła?

Szkoła powinna zapewniać uczniom bezpieczne środowisko i przeciwdziałać zachowaniom stwarzającym zagrożenie, w tym bullyingowi.

Podejrzenia rodziców nie powinny być bagatelizowane. Szkoła powinna bezpiecznie i wrażliwie zbadać sytuację oraz podjąć działania odpowiednie do jej powagi.

Jeśli masz poczucie, że szkoła nie reaguje wystarczająco, zwróć się do jej dyrekcji, a następnie – zgodnie z lokalnymi przepisami – do właściwego organu nadzorującego szkołę.

W przypadku poważnej przemocy fizycznej, gróźb, szantażu lub innych działań, które mogą naruszać prawo, należy rozważyć także kontakt z policją lub innymi właściwymi służbami.

Gdzie szukać dalszej pomocy?

Rodzice i dzieci nie muszą radzić sobie z sytuacją sami. Wsparcia można szukać między innymi u psychologa szkolnego, pedagoga, specjalisty ds. profilaktyki, w poradni psychologiczno-pedagogicznej lub innych lokalnych placówkach pomocowych.

Dzieci i rodzice mogą również korzystać z lokalnych anonimowych telefonów i czatów zaufania. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy zadzwonić pod lokalny numer alarmowy lub 112.

Proszenie o pomoc to nie donoszenie

Dzieci czasem milczą, ponieważ boją się, że zostaną uznane za „skarżypytę”. Właśnie ten strach może jednak pozwolić bullyingowi trwać.

Rozmawiajcie więc z dziećmi o różnicy między skarżeniem z powodu drobiazgu a sytuacją, w której ktoś krzywdzi je lub inną osobę. Poproszenie dorosłego o pomoc w takiej sytuacji nie jest oznaką słabości.

Dziecko nie musi potrafić samodzielnie poradzić sobie z bullyingiem. Przede wszystkim powinno wiedzieć, że ma po swojej stronie dorosłego, któremu może zaufać i który potrafi stanąć w jego obronie.

Czasem właśnie poproszenie o pomoc jest najodważniejszym krokiem.